Leeftijd:  76
Beroep:  Hoogleraar Milieu-Geochemie, Universiteit van Utrecht
Motto:  Olivijn kan de oplossing zijn
Een olivijngroene revolutie

Hier is een nieuwe aanpak van het broeikasgevaar en de daarmee samenhangende klimaatverandering. Het CO2-gehalte van de atmosfeer stijgt snel door de massale verbranding van fossiele brandstoffen. Hierdoor wordt veel meer CO2 in het systeem atmosfeer/biosfeer/hydrosfeer gepompt dan vroeger. Deze stijging veroorzaakt een klimaatverandering met mogelijk rampzalige gevolgen. 

Vóór de industriële revolutie werd de toevoer uit de aardmantel gecompenseerd doordat een vergelijkbare hoeveelheid CO2 werd weggevangen door de vorming ín zee van carbonaatgesteenten (kalken en dolomieten). De daarbij horende calcium en magnesium worden vrijgemaakt bij de verwering van veel voorkomende silikaatgesteenten, en de CO2-concentratie van de atmosfeer bleef min of meer gelijk.

Groen mineraal
Verwering is een vrij langzaam proces, dat plaatsvindt aan het oppervlak van gesteenten door reactie met CO2 en water. Als we dit proces willen gebruiken om ook de sterk toegenomen toevoer van CO2 te compenseren dan moeten we het oppervlak van die gesteenten vergroten door ze te vergruizen en uit te strooien. Geologisch ligt het voor de hand om daarvoor olivijngesteenten te gebruiken. Olivijn (Mg2SiO4 met een beetje ijzer) is een zeer veel voorkomend groen mineraal dat makkelijk verweert. De verweringsreactie is:

Mg2SiO4 + 4 CO2 + 4 H2O 2 Mg2+ + 4 HCO3- + H4SiO4

Omgerekend betekent dit dat 140 gram olivijn 176 gram CO2 bindt. Om de gehele menselijke emissie van CO2 te compenseren moeten we ieder jaar 7 km3 olivijngesteenten mijnen, vermalen en uitstrooien over land of in ondiepe zeeën. Dat is een grote hoeveelheid, maar niet ongebruikelijk in de mijnbouw. Het ligt in dezelfde orde als de kalksteenmijnbouw voor de cementindustrie, de kopermijnbouw of de ijzermijnbouw, en is minder volumineus dan de winning van zand en grind, steenkool of aardolie en aardgas.

Olivijnmijnen
De snelheid van het verweringsproces is vooral afhankelijk van de korrelgrootte, en verder van klimaat en de zuurgraad van de bodem. Onze experimenten hebben aangetoond dat in een tropisch klimaat de omzetting van olivijnkorrels <100 micron in de orde van maanden tot enkele jaren duurt, zowel op land als in zee. We kunnen deze aanpak van het broeikasgevaar het beste realiseren door enkele tientallen nieuwe, grote olivijnmijnen (dagbouw) te openen in tropische gebieden, daar het gesteente te vermalen en het in de wijde omgeving van deze mijnen uit te strooien. Dit heeft de volgende voordelen: Naast het feit dat olivijn in enorme hoeveelheden in een groot aantal landen aan het aardoppervlak gevonden wordt heeft het een aantal andere voordelen. Het kan de zuurgraad van zure gronden bufferen, dus het kan zonder extra kosten kalk vervangen. In zee gaat het de dreigende verzuring door de gestegen CO2 concentratie tegen, terwijl het de opnamecapaciteit van CO2 in zee vergroot.

De vervuiler betaalt
De opzet van deze aanpak vergt enige honderden miljarden euros, ofwel ruwweg 10 euro per afgevangen ton CO2. Dat is aanzienlijk minder dan de meestal gepropageerde methode van CCS (Carbon Capture and Storage), waardoor we onze fossiele brandstoffen ook nog eens 30 procent sneller opstoken. Na de aanloopfase zullen de normale exploitatiekosten van de mijnen, en de verstrooiing van olivijn over land en zee grotendeels gedekt moeten worden uit de inkomsten van een wereldwijde carbontax op de brandstoffen die het klimaatprobleem veroorzaken, volgens het principe 'de vervuiler betaalt'. Deze carbontax zal in de orde van 5 eurocent per liter brandstof liggen, of nog minder als de sterk toegenomen werkgelegenheid in ontwikkelingslanden gedeeltelijk uit ontwikkelingsgelden wordt betaald. Olivijnverspreiding werkt beter in de tropen, maar ook de geïndustrialiseerde landen moeten participeren. Olivijnpoeder moet beschikbaar komen, zodat particulieren dit op hun akker, grasveld of tuin kunnen uitstrooien. Hierdoor kan iedereen een stuk van zijn CO2-schuld betalen, en wordt directer betrokken en bewuster van de klimaatproblematiek. Door gebruik te maken van een natuurlijk, duurzaam proces dat al sinds het ontstaan van de aarde plaats vindt, heeft men vooraf al de zekerheid dat het niet ecologisch ontwrichtend werkt. Een snelle invoering van dit voorstel kan zorgen dat de stijging van het CO2-gehalte tot staan gebracht wordt voordat de gevolgen onomkeerbaar en rampzalig worden.

Terug naar het boekenoverzicht